Anlaşıldı ki, döviz çıpası uygulamıyoruz desek de, serbest piyasada döviz fiyatının belirlendiğini iddia etsek de hükümetin doların 1.65-1.70 psikolojik sınırını geçmesine tahammülü yok gibi görünüyor.

Kendilerine göre haklı sebepleri var tabii.  Ama meseleye farklı bir açıdan bakmak gerekiyor.

-          Nedir bu doların fiyatının yükselmesinden dolayı yaşanan panik?

-          Kimler bu işten kar sağlar, kimler zarar eder?

-          Doların bugünkü olması gereken rakam nedir?

Şimdi bu sorulara birlikte cevap arayalım.

Ülkede doların yükselmesi birçok dengeyi yerinden oynatabilir nitelikte. Çünkü özel sektörün ciddi sayılabilecek dolar borcu var. MB’nın yayınladığı rakamlara göre 2011 yılı Mayıs ayı sonunda özel sektörün yurt dışından kullandığı kredilerin toplamı yaklaşık 150 milyar dolar. Toplam dış kredilerin yine yaklaşık 63 milyar doları banka ve finans kuruluşlarının, 87 milyar doları özel şirketlerin borcu olarak kayıtlarda yer alıyor.

MB “Finansal kesim dışındaki firmaların varlık ve yükümlülükleri” adı altında özel sektör şirketlerin döviz borç ve varlıkları hakkında da rakamlar yayınlamaktadır. Ancak bu konuda yayınlanan son bilgi 2010 yılı sonuna aittir. O tarihte finansal kesim dışındaki firmaların  yurt dışından kullandıkları döviz kredileri toplamı 81 milyar dolardı. 2010 yılı sonunda şirketlerimizin döviz borçları 181 milyar dolar, döviz varlıkları 86 milyar dolardı. Dolayısıyla şirketlerimizin döviz açıkları 94 milyar dolara ulaşmıştı. Hemen belirtelim, döviz açığına döviz riski denilmesinin nedeni döviz fiyatı artınca borcun TL karşılığı da artmasıdır. Yani, eğer bir şirketin döviz gelir gideri dengede değil ise, şirket TL ile gelir sağlıyor, döviz ile borçlanıyor ise, döviz fiyatı artınca, borcun TL karşılığı da artıyor. Şirket durup dururken risk altına giriyor. Şirketlerin döviz borçlarının temelde 3 kaynağı vardır:

Yurtiçindeki bankalardan döviz kredisi kullanırlar. Nitekim, 2010 Yılı sonunda bu tür borçları 81 milyar dolardı.
Yurtdışındaki bankalardan döviz kredisi kullanırlar. Bu rakam da 2010 yılı sonu itibari ile 81 milyar dolar idi.
İthalat yaptıkları yabancı satıcılara borçlanırlar. Bu rakam da 2010 yılı sonunda 18 milyar dolar kadardı.

Bunlar  2010 yılı sonunda finanssal kesim dışlındaki özel firmaların 181 milyar dolarlık toplam döviz yükümlülüğünü oluşturuyor.

Borçlarına karşılık şirketlerin döviz varlıkları da var tabiiki.

-          Şirketlerimizin bankalarda 2010 sonunda döviz birikimi yaklaşık 62 milyar dolar civarı.

-          Şirketlerimizin yurt dışında 12 milyar doları aşan yatırımları olduğunu biliyoruz.

-          İhracat yaptıkları yabancılardan alacakları toplamı 11 milyar dolara yakın.

-          Yabancı para  ile işlem gören 1 milyar dolar kadar menkul kıymetlere sahipler.

Bunlar da 86 milyar dolarlık toplam döviz varlığının kaynağını oluşturuyor. 181 milyar dolarlık borçtan, 86 milyar dolarlık varlık çıkarılınca bulunan 94 milyar dolarlık farka, özel şirketlerin döviz açığı deniliyor. Bu açık, cari açıktan ayrı değerlendirilmesi gereken ve kendine özel dinamikleri olan bir durum ihtiva ediyor. Şöyle ki, özel sektörün ve finans sektörünün bir rakım refleksleri çok farklı olabiliyor.

Üretim tabanlı bakış açısı ile kurlardaki bir değişiklik üretimi ciddi oranda etkileyebiliyor. Finans ve bankacılık sektöründe ise bu etkileşim çok daha keskin çizgilerle oluyor. Döviz kurlarında ya da faiz oranlarında bırakın değişimi beklenti olması halinde bile taşlar ciddi şekilde yerinden oynuyor. Bu nedenle meseleye bu açıdan bakmak gerekiyor. Özel sektörün dolar borcu önemli. Dolayısıyla doların yükselişi zaten boırcu yüksek olan özel sektörü daha da borçlandıracak. Bu da içerideki dengeleri bozacak.

Bu nedenle dövizin yükselmesi özel sektörün zararına gibi gözüküyor.

Fakat, bir yandan da ucuz dövizin yerli üretimi bitirdiği, ihracata ciddi anlamda ket vurduğu, firmalarımızın dışarıda rekabet edemedikleri eleştirileri de geliyor. Haksız da sayılmazlar.

Ülkenin iç talebinin ithalata dayalı bir yapıya bürünmesi, üretim tabanlı bir ekonomi modeli olmaması bu şekilde bir ikileme neden oluyor. Özel sektör borcumuz fazla aman döviz yükselmesin diyor aynı zamanda da ucuz döviz nedeni ile ihracat yapamamaktan şikayet ediyorlar.

Bize göre dolar halen daha olması gereken yerde değil, uzun vadede 1.70 psikolojik sınırının üstüne çıkması uygun olabilir.

Ama bu bir kaç gün içinde hızlı birşekilde değil, uzun vadede olması gereken birşeydir.
Alıntı: Dr. Murat Çemberci Haber 7

DÖVİZ
İstanbul serbest piyasada dolar 1,6050, avro 2,2700 liradan güne başladı.

Kapalıçarşı’da 1,5990 liradan alınan dolar 1,6050 liradan satılıyor. 2,2630 liradan alınan avronun satış fiyatı ise 2,2700 lira olarak belirlendi.

Serbest piyasada önceki kapanışta doların satış fiyatı 1,6060 lira, avronun satış fiyatı ise 2,2630 lira olmuştu.

Bankalararası piyasada satışta dolar kotasyonları en düşük 1,6010 lira, en yüksek 1,6040 lira seviyesinde bulunuyor.

Dolar kotasyonları saat 09.05 itibariyle alışta en düşük 1,5930 lira, en yüksek 1,5970 lira, satışta en düşük 1,6010 lira, en yüksek 1,6040 lira seviyesinde işlem görüyor.

İstanbul ve Ankara’da dolar, avro ve sterlinin alış-satış fiyatları, saat 09.30 itibariyle şöyle:
İSTANBUL     ALIŞ     SATIŞ
ABD Doları     1,5980      1,6030
Avro     2,2620      2,2730
Sterlin     2,6000      2,6250

ANKARA
ABD Doları     1,5940     1,6040
Avro     2,2580     2,2730
Sterlin     2,5880     2,6250

ULUSLARARASI BORSALAR

Asya’da borsalar değer kazandı. Japonya’da Tokyo Borsası’nın temel göstergesi Nikkei 225 Endeksi yüzde 1,48 (139,17 puan) artarak 9.562,05 puandan kapandı.

Asya’da ayrıca Hong Kong Borsası yüzde 0,69, Tayvan Borsası yüzde 0,70, Güney Kore Borsası yüzde 2,84, Tayland Borsası yüzde 1,22, Hindistan Borsası yüzde 0,89, Çin’de Şanghay Borsası’nda SE Composite Endeksi yüzde 0,60 ve SE Endeksi yüzde 0,56, Avustralya Borsası yüzde 1,53 ve Endonezya Borsası yüzde 0,75 değer kazandı. Singapur Borsası yüzde 0,12 geriledi.

AVRUPA BORSASI

Avrupa’da Londra, Paris ve Frankfurt Borsaları güne yükselişle başladı.

Londra Borsası’nda FTSE-100 Endeksi yüzde 0,35 (20,69 puan) değer kazanarak 5.890,83 puana yükseldi.

Frankfurt Borsası’nda Dax Endeksi yüzde 0,44 artarak 7.202,72 puan ve Paris Borsası’nda Cac 40 Endeksi yüzde 0,20 artarak 3.937,05 puan oldu.

Londra Borsası’nda FTSE-100 Endeksi dün yüzde 0,20 (11,73 puan) değer kazanarak 5.870,14 puandan günü kapatmıştı.

Frankfurt Borsası’nda Dax Endeksi yüzde 0,28 (20,28 puan) artarak 7.170,94 puan ve Paris Borsası’nda Cac 40 Endeksi de yüzde 0,31 (12,11 puan) artarak 3.928,99 puandan kapanmıştı.

AMERİKA BORSALARI

New York Borsası’nda dün Dow Jones Sanayi Endeksi yüzde 0,31 artarak 12.394,70 puana, Standard & Poor’s 500 Endeksi yüzde 0,32 değer kazanarak 1.320,47 puana ve Nasdaq Teknoloji Endeksi yüzde 0,55 yükselerek 2.761,38 puana çıktı.

Amerika kıtasında ayrıca Meksika Borsası’nda IPC Endeksi yüzde 0,33, Brezilya Borsası’nda Bovespa Endeksi yüzde 0,08 ve Kanada Borsası yüzde 1,15 arttı. Arjantin Borsasında Merval Endeksi ise yüzde 1,22 geriledi.

PETROL FİYATI

Uluslararası piyasalarda ABD ham petrolünün varil fiyatı 101 dolar ve Londra Brent tipi ham petrolün varil fiyatı 115 dolar seviyesinde işlem görüyor.

Asya’daki işlemlerde ABD ham petrolünün varil fiyatı temmuz ayı teslimi düne göre 29 sent artarak 101,61 dolardan satılıyor. ABD ham petrolünün varil fiyatı dün 1,73 dolar yükselişle 101,32 dolardan kapanmıştı.

Londra Brent tipi ham petrolün varil fiyatı temmuz ayı teslimi de düne göre 7 sent yükselerek 115 dolar oldu.

AA

Raporda, halihazırda Dolar için Avro’nun uluslararası rekabette büyüyen bir kaynak olduğu belirtilerek, gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisinin durmaksızın büyüyen bir parçasını oluşturması, sınır ötesi mali alanda ve ticarette daha aktif bir katılım gerçekleştirmesinin uluslararası para sisteminde daha önemli bir rol oynamasının kaçınılmaz olacağı vurgulandı..

Dolar, Avro ve Yuan’ın rezerv para birimi olduğu çoklu bir uluslararası para sisteminin ortaya çıkacağı bir senaryonun gerçekleşmesinin güçlü bir olasılık olduğuna dikkat çekilen raporda, söz konusu senaryoda 2025′ten itibaren Dolar’ın uluslararası para sistemindeki tartışmasız konumunu kaybedeceği vurgulandı.

Dünya Bankası’nın projeksiyonlarına göre, 2025′ten sonra küresel ekonomik büyümenin yarısını Rusya, Endonezya, Hindistan, Güney Kore, Çin ve Brezilya’dan oluşan 6 gelişmekte olan ülke sağlayacak.

İleriki zamanlara bakılarak, georgelerin bütçe açığı çıkacağı tahmini var.
Euro, Dolar karşısında dün 1.3777′den 1.3868′e yükselerek 9 Kasım’dan bu yana en yüksek seviyesine işaret etti.

euro dolara göre değerini koruyacağa benziyor. bu durumu dikkate aldığımızda  altından sonra en güvenli yatırım aracı euro yatırımı daha mantıklı gibi görülüyor.

avrupa birliği  ile gümrük birliğine girilmesiyle Türk sanayiinin çökeceği, döviz rezerv­lerinin eriyeceği ve neticede Türkiye’nin, aynen 1994′de olduğu gibi döviz krizine gireceği söyleniyordu. Oysa 1996′dan 1997′ye Türkiye’de GSMH Büyüme Hızı %7.1 ve %8.3 , sanayi  üretim artışı ise %7.5 ve %12.1 gibi iyi artış göstermiştir. Yıl 1998 ve1999′da bu oranlardaki düşüş ve gerilemelerin esas sebebi dünya ekonomik krizi ile Rusya Federasyonu’nda orta­ya çıkan ekonomik krizdir. Ayrıca ihracaatımızda AB’nin payı 1996′da yüzde 49.6′dan 1999′da yüzde 53.9′a, 2000′de de yüzde 52.5′e ulaşmıştır.

Bakıldığında sebep dünya ekonomik krizi ortamında AB pa­zarının daha istikrarlı olduğudur. Nitekim, 1999 yılında toplam ihracaatımız % -1.4 gerilediği halde, AB’ye olan ihracaatımız %6.2 artmış iken, Rusya dahil Bağımsız Devletler Topluluğu’na (BDT’ye) yapılan ihraca­atımızda ise, %-42.6′lık bir gerileme olmuştur.

Merkez Bankası (MB) döviz rezervleri de 1996′dan 1999′a 16.2 mil­yar dolar’dan 23.8 milyar dolara ulaşmış, Ekim 2000′de 27 milyar Dolar seviyesinde seyreden MB döviz rezervleri Kasım krizi sonucu Aralık ayında 19,6′ya inmiş ise de, Şubat -2001 tarihinde de tekrar 23 milyar dolara yaklaşmıştır. Türkiye Gümrük birliğine girdikten sonra döviz krizine de girmemiştir.

dikkatlerimizden kaçan bir konu Türkiye’nin döviz meseleleri tartışılır­ken sadece ihracat gelirleri ve dış ticaret açığı gündeme getirilmek­tedir, ikibin yılında Türkiye’nin ihracat geliri 27,3 milyar dolar, bavul ticareti 3 milyar dolar, turizm, işçi dövizleri gi­bi hizmet gelirlerinin toplamı ise 27,5 milyar dolara ulaşmıştır. o zaman Türkiye son yıllarda 60 milyar dolar dolayında bir döviz geliri elde etme kapasitesine sahiptir.

ülkemizin esas meselesi döviz darboğazından çok iç borç sto­kunun çok kısa vadeli olması sonucu ülke ekonomisinin darboğaz­lara girmesidir. merkez bankası döviz rezervleri 4 aylık ithalatımızın ikibin yılında 18 milyar doların altına inmediği sürece ülkemizde önemli bir döviz kri­zinin olmaması gerekirdi. Ayrıca ülkemizde Bankacılık kesiminin dolar cinsinden açık pozisyonlarının 15 milyar dolar civarına yükselmesinden kaynaklanmıştır.